Δεκελείας & Ξενοφώντος 19, Αχαρνές Αττικής

 Επικοινωνία
210 24 60 232 - 694 28 55 459

Φωνολογική ενημερότητα

Ορισμός

Φωνολογική ενημερότητα ή φωνολογική επίγνωση είναι η ικανότητα των παιδιών να συνειδητοποιούν, να αναγνωρίζουν και να χειρίζονται τα δομικά στοιχεία της γλώσσας. Να αντιλαμβάνονται δηλαδή ότι οι προτάσεις αποτελούνται από λέξεις, οι λέξεις από συλλαβές και οι συλλαβές από φωνήματα. Η φωνολογική ενημερότητα επιτρέπει στα παιδιά να μπορούν να αναγνωρίσουν τα κομμάτια μιας λέξης, όπως τις συλλαβές, τα φωνήματα και να εντοπίσουν ρίμες. Είναι μια δεξιότητα που αποκτούν πολύ πριν αρχίσουν να διαβάζουν και να γράφουν και αποτελεί σημαντική δεξιότητα για την εκμάθηση της γραφής και της ανάγνωσης.

 

Επίπεδα φωνολογικής ενημερότητας

Σύμφωνα με τον Πόρποδα (2002) τα βασικά επίπεδα φωνολογικής επίγνωσης, που φαίνεται να σχετίζονται με τη μάθηση της ανάγνωσης είναι τα εξής: Φωνημική επίγνωση: αναφέρεται τόσο στην ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίζει ότι οι λέξεις αποτελούνται από φωνήματα όσο και στην ικανότητα να συνθέτει και να αναλύει λέξεις στα βασικά αυτά δομικά στοιχεία. Συλλαβική επίγνωση: αναφέρεται στην ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίζει ότι οι λέξεις αποτελούνται από συλλαβές , αλλά και στην ικανότητά του να αναλύει και να συνθέτει λέξεις από συλλαβικά τμήματα. Η επίγνωση για τα τμήματα της συλλαβής: αναφέρεται στην ικανότητα του ατόμου να συνειδητοποιεί ότι η συλλαβή, ως τμήμα- μέρος μιας λέξης- συγκροτείται από δύο δομικά τμήματα (π.χ. η συλλαβή βα αποτελείται από το αρχικό τμήμα β και το τελικό τμήμα α) ή η συλλαβή κρε αποτελείται από το αρχικό τμήμα κρ και το τελικό τμήμα ε.

 

Στάδια ανάπτυξης φωνολογικής ενημερότητας

Σύμφωνα με τη Hempenstall (2002) τα στάδια ανάπτυξης της φωνολογικής ενημερότητας είναι τα ακόλουθα:

• Αναγνώριση ότι οι προτάσεις αποτελούνται από λέξεις, πχ. / Εδώ /είναι / η / τάξη / μου /

• Αναγνώριση ότι οι λέξεις μπορούν να ομοιοκαταληκτούν, πχ. βουνό -στενό.

• Αναγνώριση ότι οι λέξεις μπορούν να ξεκινούν με τον ίδιο ήχο, πχ. άγγελος -αγάπη

• Αναγνώριση ότι οι λέξεις μπορούν να τελειώνουν με τον ίδιο ήχο, πχ. ναύτης - πέτρες

• Αναγνώριση ότι οι λέξεις μπορούν να έχουν τον ίδιο μεσαίο ήχο, πχ. πέρασμα -γέρασε

• Αναγνώριση ότι οι λέξεις μπορούν να χωριστούν σε συλλαβές, πχ. πε – ρι – με - νω

• Αναγνώριση ότι οι λέξεις μπορούν να χωριστούν σε αρκτικά φωνήματα και ρίμες, πχ. μαθητ -ής

• Αναγνώριση ότι οι λέξεις μπορούν να χωριστούν σε μεμονωμένα φωνήματα, πχ. έ - μ – ει – ν - α

• Αναγνώριση ότι κάποιοι ήχοι μπορούν να διαγραφούν από λέξεις και να δημιουργηθούν νέες λέξεις, πχ. τώρα - ώρα

• Ικανότητα σύνθεσης ήχων για δημιουργία νέων λέξεων, πχ. ν - ε - ρ - ό νερό

• Ικανότητα κατάτμησης λέξεων σε συστατικούς ήχους, πχ. νερό ν - ε - ρ – ό

 

Φωνολογική ενημερότητα στην προσχολική & σχολική ηλικία

3-4 ετών

Αναγνώριση ομοιοκαταληξίας και παρήχησης 

4 ετών και άνω

Κατάτμηση λέξεων σε συλλαβές απάλειψη φωνολογικών τμημάτων σε συλλαβικό επίπεδο

5 ετών και άνω

Αφαίρεση, σύνθεση, απομόνωση φωνημάτων σε λέξεις υψηλές επιδόσεις ομοιοκαταληξίας κατάτμηση λέξεων σε συλλαβές αναγνώριση φωνημάτων

6 ετών

Υψηλότατες επιδόσεις στη συλλαβική κατάτμηση και απάλειψης συλλαβής αναγνώριση φωνημάτων και φωνημική κατάτμηση λέξεων

 

Φωνολογική ενημερότητα - Ανάγνωση - Γραφή

Ποικίλες μελέτες έχουν δείξει ότι η φωνολογική ενημερότητα σχετίζεται κατά τρόπο ουσιαστικό με την κατάκτηση της ανάγνωσης και της γραφής, ενώ ελλείψεις στη γλωσσική αυτή δεξιότητα μπορεί να σηματοδοτήσουν την ύπαρξη μελλοντικών μαθησιακών δυσκολιών. Αντίθετα, ένα παιδί προσχολικής ηλικίας που παρουσιάζει ανεπτυγμένη φωνολογική ενημερότητα, έχει μεγάλες πιθανότητες να παρουσιάσει και ανεπτυγμένη ικανότητα στη γραφή και την ανάγνωση. Έτσι, αν εφαρμόσουμε σε μαθητές πρόγραμμα φωνολογικής εξάσκησης, θα παρατηρηθεί βελτίωση του βαθμού της φωνολογικής τους συνειδητοποίησης με αποτέλεσμα να έχουν καλύτερες επιδόσεις τόσο στον τομέα ανάγνωσης όσο και γραφής.

 

Ιδέες ενίσχυσης της φωνολογικής ενημερότητας

1. Απευθυνθείτε σε έναν ειδικό. Η έγκαιρη διάγνωση και η θεραπευτική παρέμβαση μπορεί να βοηθήσουν και να επιφέρουν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

2. Φτιάξτε με τα παιδιά αυτοσχέδια τραγουδάκια ή ποιήματα (αν είναι αστεία, ακόμα καλύτερα για τα παιδιά) με ομοιοκαταληξία.

3. Παίξτε παιχνίδια στα οποία τα παιδιά πρέπει να βρουν όσες περισσότερες λέξεις μπορούν που να ξεκινούν από την ίδια συλλαβή ή το ίδιο γράμμα.

4. Ζητήστε τους να κόψουν τις λέξεις σε «κομματάκια», κάντε ότι έχετε μια φραντζόλα ψωμί και την κόβετε σε κομμάτια. Ζητήστε από το παιδί να σας πει ποια συλλαβή άκουσε πρώτη, δεύτερη και τρίτη.

5. Παίξτε το «ΡΟΜΠΟΤ». Πείτε στα παιδιά λέξεις στα ρομποτικά, δηλαδή εκφωνώντας έναν-έναν τους ήχους τους (ανά δευτερόλεπτο) και ζητήστε να βρει ποια λέξη είπε το ρομπότ π.χ. κ-ό-τ-α .

6. Παίξτε με πολύχρωμα τουβλάκια. Αφού έχει μαζέψει στο κέντρο του δωματίου διάφορα παιχνίδια, επιλέγει ένα παιχνίδι κάθε φορά και χωρίζει την λέξη σε συλλαβές(κάθε τουβλάκι αντιπροσωπεύει μια συλλαβή) και φωνήματα (κάθε τουβλάκι αντιπροσωπεύει ένα φώνημα).

7. Κυνήγι του θησαυρού. Παιχνίδι που μπορεί να παίξουν όλα τα μέλη της οικογένειας. Η μαμά σκέφτεται ένα αντικείμενο του σπιτιού και λέει στα υπόλοιπα μέλη σε ποιο δωμάτιο βρίσκεται από ποιο φώνημα ξεκινάει, π.χ. βρίσκεται στην κουζίνα και ξεκινάει από /κ/. Σωστή δεν είναι μόνη μια απάντηση, έτσι επιτρέπει την ευελιξία της σκέψης χωρίς να την περιορίζει.

8. Παιχνίδι με πολύχρωμα γράμματα, γλωσσοπίεστρα (ξυλάκια) και πλαστελίνες. Η συγκεκριμένη δραστηριότητα στοχεύει στην ανάπτυξη διαφόρων δεξιοτήτων(να διαβάζει, να βάζει σε σωστή σειρά τα γράμματα για να δημιουργηθεί μια λέξη , να πλάθει και να γράφει) και ολοκληρώνεται σε 5 απλά βήματα:

i. Επιλέγει ένα ανάμεσα από πολλά αντικείμενα που έχουμε βάλει σε ένα κουτί.

ii. Μετά, διαλέγει το ανάλογο γλωσσοπίεστρο που γράφει την αντίστοιχη λέξη.

iii. Στην συνέχεια, διαλέγει τα κατάλληλα γράμματα για να δημιουργήσει την λέξη χρησιμοποιώντας 3D γράμματα.

iv. Έπειτα, χρησιμοποιεί την πλαστελίνη για να πλάσει μόνο του τα γράμματα και να τα βάλει στην σωστή σειρά ώστε να δημιουργηθεί η λέξη.

v. Τέλος, γράφει την λέξη.


Έργο αγάπης

Έλενα Ανυφαντή - Λογοθεραπεύτρια 

Κέντρο Λογοθεραπείας | Εργοθεραπείας | Ειδικής αγωγής

Δεκελείας & Ξενοφώντος 19, Αχαρνές | Μενίδι

Στόχος του Κέντρου μας

Είναι τα παιδιά και οι έφηβοι να επιτύχουν την μέγιστη αυτονομία στους τομείς λειτουργικής ενασχόλησης (δραστηριότητες καθημερινής ζωής, σχολείο, παιχνίδι) μέσα από την έγκυρη διάγνωση & τις πλέον σύγχρονες μεθόδους παρέμβασης που εφαρμόζουμε. Παράλληλα συμβάλλουμε στην στήριξη της οικογένειας παρέχοντας συμβουλευτική γονέων & workshops.

ergoagapis.gr

Έργο αγάπης... Έργο έμπνευσης & δημιουργίας!
Έργο φροντίδας, κατανόησης, αλληλεγγύης. Έργο ζωής!